Singer Isaac B. - Późna miłość PDF

CZYTAJ ONLINE
Ebook download
Singer Isaac B. - Późna miłość

Singer Isaac B. - Późna miłość pdf czytaj online lub pobierz na swoje urządzenie. Dokument został dodany przez użytkownika.
Singer Isaac B. - Późna miłość



Jeśli jesteś autorem/wydawcą i uważasz, że ktoś wgrał ten dokument bez pozwolenia oraz łamie on prawa autorskie, napisz na adres [email protected] i powiadom nas o tym, a my usuniemy zakazany plik w 24h.

 

Singer Isaac B. - Późna miłość

 

Pobierz PDF


 

Singer Isaac B. - Późna miłość Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron materiału:

 

Strona 1 Isaac Bashevis PÓŹNAMIŁOŚĆ Przełożyła z angielskiegoMonika Adamczyk-Garbowska Wydawnictwo DolnośląskieWrocław1993. Strona 2 Od autora Tytuł przekładu w języku angielskimOldLow KonsultacjaChone Shmeruk Opracowanie graficzneRenata Pacyna-Kortyka RedaktorJanina Majorowa Redaktor techniczny'Marek Krawczyk Copyright by WydawnictwoDolnośląskie, Wrocław 1993ISBN 93-7023-269-8 /'ł Zo0^ AJtC. Od autora Postanowiłem tak zatytułować ten tom, chociaż opowiadaniePóźna miłość ukazało się w moim ostatnim zbiorze, Namiętności. Miłość ludzistarych i w średnim wiekujest tematem pojawiającymsię coraz częściej w mojejtwórczości. Literatura zaniedbuje ludzi dojrzałych iich uczucia. Powieściopisarze nigdy niepowiedzieli nam, że w miłości, podobnie jak i w innych sprawach, młodzi są jedynie żółtodziobami i że sztuka kochania dojrzewa z wiekiem i doświadczeniem. Co więcej, wielumłodychwierzy, że świat możnaulepszyć poprzez nagłe zmiany porządku społecznego orazkrwawe iwyczerpujące rewolucje, tym-^czasemwiększośćstarszych ludzi przekonała się, iż nienawiśći okrucieństwo sprowadzają tylko zło. Jedyną nadzieją ludzkości jestmiłość w różnych formach i przejawach, mająca źródłowprzywiązaniudo życia, które, jak wiemy, wzrasta i pogłębiasię w miarę upływu lat. Spośródosiemnastu opowiadań prezentowanych w tymzbiorzeczternaście ukazało się w czasopiśmie "New Yorker"pod wspaniałą redakcją drogiej memu sercu RachelMacKenzie. Jedno z nich, Tanchum, redagował William Maxwell, zaśZdrajcę Izraela mój nowyredaktor Charles McGrath, który zajął miejsce Rachel MacKenzie, kiedy niedawno odeszła na emeryturę. Spośródpozostałych opowiadań dwaukazały się w "NewYork Arts Journal", jedno w "Playboyu" i jedno w "SaturdayEvening Post" jakieś czternaścielat temu. Redagował je, jakniemal wszystkie inne mojeutwory, Robert Giroux, wypróbowanyprzyjaciel. Wyrażam wdzięczność im jak również wielu. Strona 3 6 Isaac Bashems Singer czytelnikom, którzy piszą i zachęcają mnie do twórczychwysiłków. Chociaż niemam czasu i sity, by odpowiadać każdemu z nich osobiście, czytam wszystkie listy i często robięużytek z zawartych w nich ważnych spostrzeżeń. J.B.S. Noc w Brazylii. Strona 4 Noc w Brazylii9 Nigdynie słyszałem o tym człowieku, ale w długim liście,który do mnie napisał z Rio de Janeiro, przedstawił się jako żydowski pisarz, który "zagubił się na gorącej brazylijskiej pustyni". Nazywałsię Paltiel Gerstendreszer. Kilka miesięcy potym liście przyszła jedna z jego książek. Została wydananakładem własnym autora, wydrukowana na szarympapierzei oprawiona w miękkie okładki, pogiętew trakcieprzesyłki. Treść stanowiła mieszaninę autobiografii oraz esejów oBogu,świecie, człowieku i bezcelowości stworzenia; wszystko to napisane napuszonym stylem i niezwykledługimi zdaniami. Roiłosię w niej od błędówdrukarskich, aniektóre strony były poprzestawiane. Nosiła tytuł Wyznania agnostyka. Przekartko wałem książkę i wysłałem jej autorowikilka słówpodziękowania. To zapoczątkowało korespondencję, składającąsię z trzech czy czterech niezwykle długich listów od niegoi krótkiej kartki odemnie, w której przepraszałem, że nie odpisałem wcześniej i bardziej szczegółowo. Niewiem, jak to się stało, w każdym razie Paltiel Gerstendreszer odkrył, że przygotowujęsię do wyjazdu doArgentynyz seriąwykładów i zaczął mi przysyłać listypolecone, a nawet telegramy, w których prosił, abym spędził kilka dniw Rio de Janeiro. Tym razem nie leciałem samolotem itaksięakurat złożyło, że argentyński statek, na który wsiadłem,miałzatrzymać sięna dwie doby wSantos, dwanaście dni poodpłynięciu zNowego Jorku. Statek bytniemal pusty i ktoś wyznał mi w tajemnicy, że tojego ostatni rejs z Ameryki Północnej. Dostałem luksusową kabinę poobniżonej cenie, a w jadalni miałem nawetwłasnego. Strona 5 10 Isaac Bashevis Singer kelnera, którego jedynym obowiązkiem było nalewanie mi wina,mimo że sączyłem je tylko po to, aby dać mu coś do roboty. Tej wiosny, wiosny w Brazylii, a jesieni w Nowym Jorku,przeleciał nad Atlantykiem huragan, przynosząc próczwichury ulewne deszcze. Statek przechylałsię złowrogo. Syrenywyły w dzień inoc. Fale uderzały o kadłub niczym potężne kowalskiemłoty. W mojej kabiniekrawat powieszony nad lustrem wykonywał akrobacje. Szczoteczka do zębów dzwoniłabezprzerwy w szklance. Wiedząc, żestatek się spóźni, wysłałem Paltielowi radiogram podającynasz nowy czas przyjazdu, ale nawet ten termin nie został dotrzymany. Kiedy w końcu zawinęliśmy do Santos, nikt nie wyszedłmi na spotkanie. Statekmiał pozostać w porcie krócej, tylkodwadzieścia cztery godziny. Próbowałemtelefonowaćz portu,ale niemogłem uzyskać połączenia. Raz co prawda ktoś podniósł słuchawkę, alemówił tylko w języku portugalskim, którego nie rozumiałem. Z jakiegoś powodu nie mogłem się zdobyć na to, by rozczarować Paltiela Gerstendreszera. Ton, jakimpisał onaszym spotkaniu, zdradzał, że pokłada w nimwielkie nadzieje. Po krótkim zastanowieniu wsiadłem do autobusujadącego do Rio, a tam wziąłem taksówkę. Okazało się, żemieszka dość daleko od centrum, w odludnej części miasta,którą kierowca ztrudem odszukał. Wąska ulica,pełna dziuri wybojów, była częściowozalana kałużami. Zapukałem do na pół zrujnowanego domu ijakaś kobietaotworzyła drzwi. Ku mojemu zdziwieniu rozpoznałem w niejznajomą z Warszawy Lena Stempler, zapoznana aktorka, piosenkarka i wykonawczyni monologów. Parała się również malarstwem. Spotkałem ją kiedyś w Klubie Pisarzy. Była wtedymłodą brunetką, przyjaciółką znanegoprozaika Dawida Heszelesa, który zginął później z rąk Niemców. Lenazniknęlaz pola widzenia wiele lat przed opuszczeniem przeze mnie Warszawy. W Klubie Pisarzy obmawiano ją zawzięcie i nieustannie. Mówiono, że rozwiodła się zczterema mężamii że kiedyśoddala się jakiemuś krytykowi teatralnemuzaprzychylną reNoc w Brazylii 11 cenzję. Ktoś wspomniał mi, że cierpi na kiłę. Kiedy teraz naniąpatrzyłem, musiałem przyznać, że jej niezmieniona dziewczęcafigura zrobiła na mnie wrażenie. Krótko przycięte włosy byływciąż czarne, chociaż widać że farbowane. Przez makijaż prześwitywały zmarszczki. Lena miała zadarty nos, jasnobrązowe oczyi szerokie usta z rzadko rozstawionymi zębami. Z jej wargwystawałniedopałek papierosa. Nosiła kimono z jakiegoś lichego materiałui ranne pantoflena wysokim obcasie. Kiedy mnie zobaczyła, wypluła niedopałek, uśmiechnęła sięw sposób sugerujący, żewie o mnie więcej niż sobie wyobrażam i powiedziała: Jestem pani Gerstendreszer. Niespodzianka, co? Strona 6 I pocałowała mnie. Jej oddech pachniał tytoniem, alkoholem i czymś nieświeżym. Wzięła mniepod rękę i zaprowadziła do dużego pokoju, który spełniał chyba funkcje jednocześnie salonu, jadalni, sypialnii pracowni. Stał tam stółzastawiony talerzamii kieliszkamioraz szeroka kanapa służąca zapewne w nocy jakołóżko. Naścianach wisiały nieoprawione płótna. Na podłodze leżałystosyksiążek i całe sterty egzemplarzy Wyznań agnostyka. Paltiel pojechał, żeby spotkaćcię w Santos powiedziała. Minęliście się. Telefonował. Mam nadzieję, że mniepamiętasz. Rzadko ze sobą rozmawialiśmy, alespotykałamcięcodziennie w Klubie Pisarzy. W Rio kilkakrotnie czytałam dlapubliczności napisane przezciebie szkice. Wyszłam za Paltielaw Brazylii. Jesteśmy już ze sobąosiem lat. Zdejmij marynarkę. Tu jestpiekielnie gorąco. Złapała moją marynarkę za rękaw i ściągnęła ze mnie jednym ruchem. Potem rozluźniła mi krawat. Krzątała się wokółmnie niczym krewna, ale z jakąś zaborczością, która mi nieodpowiadała. Postawiłana małym stoliku poczęstunek:dzbanek z lemoniadą, butelkę likieru, talerz ciastek i owoce. Usiedliśmyw wiklinowych fotelach, jedliśmy ipili, Lena zaciągała się papierosem. Strona 7 12Isaac Bashevis Singer Gdybymci powiedziała, że Paltiel wypatrywał twojegoprzyjazdu jak przyjścia Mesjasza, nie byłoby w tym przesady. Od wielu lat bez przerwy o tobie mówi. Kiedy przychodziod ciebielist, wpada w trans. Jest szalony na twoim punkcieimnie również tym zaraził. W Rio oboje jesteśmy uwikłaniw liczne dylematy. Nie sprzyjanam klimat, miejscowe żydowskie towarzystwo, nasze nerwy. Paltiel ma niezwykły talent w przysparzaniu sobie wrogów. Tutaj jeśli pokłócisz sięz dwoma czy trzemastarszymi gminy, równa się to obłożeniuklątwą. Przezniego ja także zostałam wykluczona z towarzystwa. Umarlibyśmy zgłodu,gdyby niemała sumka,jaką dostaję od byłego męża. Aby usłyszeć całą naszą historię, musiałbyśsiedzieći słuchać przez wieledni bez przerwy. Paltielbył kiedyśwspaniałym kochankiem. Nagle stałsię impotentem. Mnie zaś opętał dybuk. Dybuk? Tak, dybuk. Dlaczego jesteśtaki przestraszony? Przecieżciągle piszesz o dybukach. Widocznie są dla ciebie jedyniefikcją, ale one istnieją. Wszystko,co wymyślasz na ich temat,to prawda. Dybuk siedzi także w tobie, tylko ty o tym niewiesz. Twój dybuk jest twórczy, mój zaś chce mniedręczyć. Jeślipozwala mi żyć, to tylkodlatego, że nie można nękaćtrupa. Nie patrz na mnie wtensposób. Niejestemszalona. Więc co takiego robi z tobą? Robidokładnie to, coopisujesz w swoich opowiadaniach. Odłożyłam kiedyś trochę pieniędzy i wydałam je wszystkie na psychiatrów i psychoanalityków. W Brazylii jest ichniewielu, w dodatku są trzecie- ą może dziesięciorzędni. Aletonący chwyta się nawet dziesięciorzędnej brzytwy. O, jestPaltiel. Otworzyły się drzwi iwszedłmały człowieczek ubranyw krótkipłaszcz przeciwdeszczowy i kapelusz przykryty folią; w jednej ręcetrzymał parasol, aw drugiej teczkę. Wyobrażałemgo sobiejako mężczyznę słusznego wzrostu, może ze względuna długie nazwisko. Noc w Brazylii13 Kiedymnie zobaczył, na chwilę oniemiał. W tamtych czasach rzadko zamieszczano moje zdjęcia wgazetachi czasopismach. Stał mierząc mniewzrokiem z góry na dół, anawetz boku. Na pociągłejtwarzy o ostrych rysachpojawił sięuśmiech dezaprobaty. Miał wysokie czoło, zapadłe policzkii spiczastą brodę. A więc to pan powiedział. Ton jego głosuzdawałsię mówić: "Nie jesteś taki, jak oczekiwałem, ale muszę sięz tym pogodzić". Zaraz potem dodał: Strona 8 Leno,dzisiaj jest u nasświęto! Zjedliśmy jarski posiłek, wypiliśmy sok z papai imocnąbrazylijską kawę, a nadeserLenapodała ciasto upieczonewłasnoręcznie na moją cześć. Otworzyłana oścież drzwi prowadzącedo dużego, zarośniętego ogroduza domem. Deszcz padał od poprzedniegodnia i wieczornepowietrze było świeże oraz przepełnione zapachami tropikalnych roślin i bryzy znad oceanu. Słońcetoczyło się na zachód jak kawałek węgla, barwiąc płomiennączerwienią resztki chmur pozostałych po huraganie. Lena włączyła radio iprzez chwilę słuchała wiadomości, a janadstawiałem uszu, żeby pochwycić głosy ptaków, sadowiącychsię przednocą na gałęziach drzew. Niektóre pozostawały w jednym miejscu, inne, niezdecydowane, fruwały zdrzewana drzewo, trzepocząci szeleszcząc skrzydłami. Nigdy nie widziałemha wolności ptaków o takim ubarwieniu. Siła Stworzeniadziałała tutaj dalej, bez przeszkód. Paltiel rozmawiał ze mnąo literaturze, o własnym pisarstwie. Twórcamusi być także własnym krytykiem stwierdził ale ocenaczy też analiza powinna następować jużponapisaniu. Mój problem polega na tym, że zanim skreślę choćbytrzysłowa, już nurtują mnie pytania dotyczące tego, comoje pióro chce wyrazić i próbuję z góry wszystko wyjaśnići wygładzić. Pytał mnie pan w jednym z listów, dlaczegoużywam takich długich zdań i dołączam tyle uwag w nawia. Strona 9 14Jsaac Basheyis Singer sach. To moja krytyczna natura. Prawdę mówiąc, skłonnośćdo analizy to choroba ludzkości. Kiedy Adam i Ewa zjedlijabłko z drzewa wiadomości, stali się krytykami i analitykami, spostrzegli więc, że są nadzy. Wszystkie współczesneksiążki natemat seksu spowodowały epidemię impotencji. Ekonomiścitak długo wtrącali się w światowągospodarkę, ażdoprowadzili do inflacji we wszystkich krajach. Podobnie jestz takzwanymi naukamiścisłymi. Mózg ludzki narzuciłwłasne szaleństwa Naturze, a samąNatura skosztowałaz drzewa wiadomości i oszalała. Kto wie? Byćmoże Bógzająłsię psychoanalizą i dlatego. Paltiel, znam już te twoje teorieprzerwała Lena. Wolałabym posłuchać,co nasz gość ma do powiedzenia. Nie, niech pan mówi. To ciekawepowiedziałem. Spojrzałem w stronę okien. Jeszcze przed chwilą był dzień. Ni z tego ni zowego zapadła noc, jakby zgaszono niebiańskieświatło. Wpokoju zaroiło się od komarów,pajączków, muszek. Wielkie żuki wyłoniły się ze szczelin w ścianach i podłodze. Życie tutajjest tak bujne, że moskitiery nic nie pomagają powiedziała Lena. Uczono mnie w gimnazjum, żemateria jestnieprzenikalna, ale miało to rację bytuw Polsce,nie w Brazylii. Opowiedz mi o swoim dybuku poprosiłem. Lena rzuciłapytającespojrzenie w stronę Paltiela. Od czego mam zacząć? Jeśli chcesz, żebyśmy mówili z nim otwarcie, musimy powiedzieć prawdę. Dobrze, powiedzmu odparł Paltiel. Prawda polega na tym, że jesteśmy oboje przeklęci i zaczarowani, jakkolwiek by tego nie nazwać powiedziała Lenapo chwili wahania. Paltiel przybyłtutajz Kanady. Dla mnierozwiódł się zżoną i zostawił dwoje dzieci. Spotkaliśmy sięwtym twoim Nowym Jorku. Chciał być pisarzem, nie prawnikiem. Przyjechałdo Nowego Jorku na jakąś konferencję poświęconą kulturze jidysz. Ja miałam szczęście, że tak powiem,wylądować wBrazylii przed Zagładą, ale powodzenie nie Nocw Brazylii15 dopisywało mi tutaj podobniejak w Polsce. Pamiętaszmniez Warszawy. Wychowałam sięna prowincji, w domu, gdzie mówiono po polsku,nie w jidysz. Przyjechałam do stolicy, żebystudiować w polskiejszkole teatralnej, a nie po to, by grać ogonywżydowskim teatrze. To twój przyjaciel DawidHeszeleszrobiłzemnie jidyszystkę. W Klubie Pisarzy opowiadano pewnie o mnie straszne rzeczy. Strona 10 Od początku byłam tam elementemobcymi taką pozostałam do końca. Wszyscy mężczyźniuganiali się za mną,a ichflamy traktowały mnie z obrzydzeniem, jakpająka. O tym jak traktował mnie Dawid Heszeles, jak mnie dręczył,wolę nie mówić, ponieważ znajduje się już na tamtymświecie, jako ofiara ludzkiego okrucieństwa. Starczy wspomnieć,że zgodził się być moim kochankiem pod warunkiem, że będęmężatką. Czyż tonie szaleństwo? Po pierwsze, podniecała gomyśl oposiadaniu czyjejś żony. Podrugie, bał się, że jeśli będęsama, poszukam sobie kogoś innego. Sobie pozwalał na nieograniczoną swobodę, ą jednocześnie zżerała gozazdrość o mnie. Kiedy widział, że przywiązuję siędo męża, doprowadzał do rozwodu i znajdowałmiinnego kandydata do małżeństwa. W jakisposób i wjakich okolicznościach trafiłam do Ameryki Południowej, stanowi oddzielny rozdział. Przybyłam tuchora fizycznie, rozstrojona duchowo iwkrótce znowu wyszłamzamąż tym razem niby z własnej woli, ale faktycznie dlakawałka chleba i dachu nad głową. Mój nowy mąż był starszyode mnie o czterdzieści lat. Zaraz potem spotkałam Paltielai unieszczęśliwiłam inną kobietę. Leno,zbaczasz z tematu. No to co? Nie wolno mi? Ty zaczynasz pisać o Jehupcu,a kończysz w Bojberiku, amnie nie pozwalasz dojść dosedna sprawy. Przez twoje nagminnezbaczanie z tematu Parnessprzestał wydawaćci książki. Leno,to niemą nic wspólnego zParnessem. W takimrazie zamknę się i ty możesz mówić. Wrzeczywistości wmówiłasobie, iż Dawid Heszelesprzychodzi do niej, łaskocze ją, popycha, dusi. Ulokował się. Strona 11 16 Isaac Bashevis Singer w jejbrzuchu. Wie pan z mojej książki, że nie jestem ateistą,lecz agnostykiem. A prawdziwy agnostyk dopuszcza wszelkiemożliwości, nawet te pańskie demony i chochliki. Skorow dwudziestym wieku moglipojawić się Hitler, Stalini innizwyrodnialcy, możliwe jest wszystko. Ale nawet pan przyzna,żenie za każdymprzypadkiem histeriikryje się dybuk. Zakonnice, u których pojawiałysię stygmaty w tygodniu mękiJezusa, nie były opętane przezdybuki. Dzisiaj nawet papież by to przyznał. Dopiero wczoraj mówiłeś, że w naszym domu straszy i że tego co przeżywam, nie można wyjaśnićw naturalnysposób wtrąciła Lena. To twojewłasne słowa. Nie sposób wyjaśnić niczego, nawet dlaczego jabłkospada z drzewa, a magnes przyciąga żelazo zamiast masła. Powiedziałeś, że tylko nasz czcigodny gość będzie w stanie wypędzićze mnie dybuka. Powiedziałem tak, ponieważ wiem, że go podziwiasz,wielbisz i tak dalej. Sam go podziwiam i byłbym w siódmymniebie, gdyby u nas został i rzucił okiem na to, co piszę. Aletwój dybuk tonic innego jak tylko histeria. Lena zerwała się z krzesła,omalnie przewracając kieliszkaz winemzłapałago, gdy już się zachwiał. Wyciągnęła palec zakończony czerwonym paznokciem w stronęPaltiela: Kiedy tylko wróciłeś, dostrzegłam w tobie to pełnezaskoczenie. Czegosię spodziewałeś? Że nasz gość chodziw koronie na głowie? Pewnie że chciałabym, aby u naszostał, ale skoro nie może, cóż na to poradzę? Możeszgo poprosić, żeby zabrał twoje rękopisy i przeczytałna statku. Zostało mu jeszczesześćdni podróży. Ale mnie nie może zesobą zabrać. A szkoda. Wiesz, że się tutaj duszę. Jesteśwolnym człowiekiem. Mówiłem ci to od początku. Po czym przeszli na portugalski. Zrozumiałem, żetrafiłemna parę uwikłaną w niekończący się spór jedną z tychkłótni, które ciągną się latami i sprawiają, że zwaśnieni niekryją się z tym nawet przed obcymi. Kilka spędzonych z ni H Noc w Brazylii 17 mi godzin w pełni uświadomiło mi całą sytuację. Paltiel Gerstendreszer był intelektualistą, nie artystą. Mówił poprawnym,nawet idiomatycznym jidysz,ale zupełnie pozbawiony byłmentalności jidyszysty. Prawdopodobnie wyjechał do Kanadyjako dziecko. Strona 12 Należał do tego gatunkuludzi, którzy skazująsię na obceśrodowisko,wybierają zawód, do którego się nienadają, a dość często również nieodpowiedniego partnera. Tosamo odnosiłosię do Leny. Nawet dom, w którym mieszkaliw opuszczonej, nieżydowskiej dzielnicy był dla nichnieodpowiedni. Odizolowali się od jedynego kręgu, w którymmogli zarobić na życie; poza tym Paltiel zaangażował sięw eksperymentowanie językiem, pozwalał sobie na wyszukane gry słów i manieryzmy, które miały niewielkie szansę nazainteresowanie żydowskiego czytelnika i których nie sposóbbyło przetłumaczyć. Ale dlaczegomąż i żona -mieliby sabotować nawzajemswoje zainteresowania? I czego oczekiwali ode mnie oraz odspotkania, które miało trwać najwyżej dzień? Przez chwilęmiałemochotę porozmawiać z nimi oich sytuacji, leczwiedziałem, że jest już za późno. SłowaLeny o dybuku podsyciły moją ciekawość, alechociaż histeria w potocznym rozumieniu polega na przesadzie, wiedziałem, że jejdybuk jestcałkowicie sztuczny: literacki dybuk, byćmoże zapożyczonyz jednej z moich opowieści. Prawdziwąofiarą w tym przypadku jest Paltielpomyślałem. Spuścił właśniegłowęioszołomiony słuchał narzekań Leny. Od czasu do czasurzucał mi podejrzliwe spojrzenia. Już w chwili spotkania stałosię dla mnie oczywiste, że jest mną rozczarowany, choć niewypowiedziałem żadnych słów, które mogły sprawić muprzykrość. Zapewne więcspowodowałto mój wygląd. Mimocałego skrępowania próbowałem określić kolor jego oczu. Niebyły niebieskie, brązowe czy szare, ależółte i szeroko osadzone. Przyszło mi do głowy, że gdybymznalazłsię w podobnej sytuacji w Ameryce, mógłbym po prostu wyjść. Alew obcym kraju, dalekood miasta, nie byłodla mnie ucieczki. Strona 13 18IsaacJ3ashevis Singer Paltiel wstał. No cóż powiedział w jidysz. Idę. Zamknął za sobą drzwi. Przez jakiś czas Lena dalej mówiła po portugalski! , ale w końcu zreflektowała się i wybuchnęła śmiechem: Tak mi się wszystko pomieszałopowiedziała żenie wiem już, co się ze mną dzieje. Dokąd on poszedł w środku nocy? Nie bój się, niezginie. Patrzącna mój zapuszczonyogród masz pewnowrażenie, żemieszkamy w dżungli. Prawdę mówiąc, jedynie kilka krokówdzieli nad od szosy i niewięcej niż dwadzieścia kilometrów od Rio. Nie pierwszy raztak się zachowuje. Zawsze kiedypowiem mu prawdę, ucieka. W Rio mieszka pewnastara wdowa, która odgrywa rolę jegomecenasa. Jesttakże jedyną czytelniczką Paltiela, który po tochodzi do niej,żebyużalać się nad swoim losem. Zatrzymujezwyklejakiś samochód i podwożą go. To nie Nowy Jork. Ludzienie boją się zabrać kogoś po drodze, zwłaszcza takiegokurdupla jak on. Czy ma z nią romans? zapytałem. Romans? Nie! A może? Niech Bóg da, żeby miał izostawił mnie w spokoju. Kto mnie zabierze do Santos, jeśli on nie wróci? Ja cię zabiorę. Mam rozkład jazdyi tak dalej. Niemartw się, statek nie odpłynie bezciebie. Kiedy mówiączwarta po południu, nie odpływają przed dziesiątą wieczorem. Życiew tych krajach polega na odwlekaniu wszystkiegodo jutra,do pojutrza, do następnego roku. Widzę z twojegowyrazu twarzy,że chcesz posłuchać jeszcze o moimdybuku. Tak, mójdybuk to DawidHeszeles. Sprawiał mi ból, kiedyżył, a teraz, kiedy już nie żyje, chce i mnie uśmiercić. I zauważ, że nienagle, alestopniowo. Zostawił mnie w spokojujedyny raz, przez te kilkalat spędzonych z moim poprzednimmężem,starym człowiekiem. Widocznie niebył o niego zazdrosny. Ale odkądjestem z Paltielem, znów się zaczęło. Dawid Heszeles otwarcie grozi, żewciągnie mnie do siebie do Noc w Brazylii 19 grobu, choć, prawdę mówiąc, niema żadnego grobu. Jest tylko stos popiołów. Przemawia do ciebie prawdziwym głosem? Strona 14 Tak, mówijakimś głosem, ale tylko ja go słyszę. Czasamijednak wydaje odgłosy, które nawet Paltieljest w stanieusłyszeć, choć się do tego nie przyznaje. Odgrywa racjonalistę,a boi się własnego cienia. Widziałwidmo Heszelesaschodzącepo schodach naszej piwnicy. Słyszał, jaktrzaska drzwiami i odkręca krany w środku nocy. Dawid Heszeles usadowił sięwmoim brzuchu. Zawsze się gimnastykowałam i miałampłaski brzuch, niemal jak mężczyzna. A pewnego ranka j wstałam z ogromnym, obrzękłym. Jest to właściwie głowa, jegogłowa. Nie patrz na mniew ten sposób. Paltiel imiejscowilekarze mają tę samą diagnozę: nerwica, kompleks. Jeśliprześwietlenie nic nie wykazuje, to znaczy że to cośnie istnieje. Ale w moim brzuchu ulokowałasię głową mężczyzny. Czuję jego nos, czoło, czaszkę. Kiedymówi,porusza ustami. Dopókisiedzi tam w dole, można to znieść, ale kiedy wpada wewściekłość, zaczyna przesuwać się wyżej, w stronę gardła. Wtedy nie mogę oddychać. W domu zawsze słyszałam, że jeśliwyrządzisię komuś zło i ten ktoś umrze, przychodzi później, żebyudusić winowajcę. Ale janie zrobiłam mu nic złego. To on mnieskrzywdził. Początkowo uważałam to gadanie za bujdę, bajkidla prostaczków. Będę z tobą szczera: gdyby ktoś mi powiedziałto, co ja ci teraz mówię, poradziłabymmu, żeby poszedł doszpitala dla psychicznie chorych. Ale jeśli chcesz, możesz wymacać tę głowę własnymi rękami. Na chwilę opanowałmnie dziecinny strach pomieszany zewstrętem namyśl o dotknięciu jej ciała. Nie żywiłem najmniejszego pociągu do tej kobiety. Przypomniałem sobie, comikiedyś mówiono:że cierpi na chorobęweneryczną. Samstałbym się przy niej impotentem. Zacząłem szukać pretekstu,aby uniknąć tej żenującej poufałości, ale wstydziłem się swoj jego strachu. Po raz pierwszystałem w obliczu czegoś, co parapsycholodzy nazywajądowodem fizycznym. Strona 15 20Isaac Bas1ievis Singer Twój mąż może wrócić powiedziałem i. Nie obawiaj się. Niewróci. Niewątpliwie poszedłdoniej. Nawet gdyby wrócił, nie miałbyś żadnychkłopotów oboje jesteśmy zdecydowani wyjawić ci prawdę. Mam pewien pomysł. Nadworze wisi hamak. Jest ciemnanoc. Nie mamy sąsiadów. Moskity nas zaatakują, ale tutaj niema malarii. Poza tym wisi nad nim siatka. Chodź! Ujęła mnie podrękę. Przekręciła kontakt izgasły wszystkieświatła. Otworzyła drzwi do ogrodu. Fala upału uderzyła mnieniczym żar z pieca. Niebo wisiało niskonad nami, gęstousianepołudniowymi konstelacjami. Gwiazdy wydawały się wielkiejak kiście winogron w kosmicznej winnicy. Świerszcze piłowałyniewidoczne drzewa niewidzialnymi piłami. Żaby kumkały ludzkim głosem. Z bananowców, dzikich kwiatów oraz gąszczutrawy i liści dobywało się nieznośne gorąco,które wdzierało misię pod ubranie i ogrzewało wnętrzności jak kompres. Lena prowadziła mnie przez ciemności, jakbym był ślepy. Napomknęła,że wogrodzie pełzają jaszczurki iwęże, ale nie jadowite. Ktoś na statkuopowiedział mi dowcip, że to,co rządbrazylijski ukradnie za dnia,odrasta w nocy. Wydawało mi się teraz,żesłyszę sokipłynące od korzeni i przekształcającesię w owocemango, banany, papaje, ananasy. Lena przechyliła hamak, żebym mógł nań wejść i popchnęła go dla żartu. Zaraz potem położyła się obokmnie. Rozchyliła kimono okrywające nagie ciało,1'fjęła moją rękę i położyła sobienabrzuchu. Robiła wszystkoszybko, z wprawą medium przyzwyczajonego doseansów spirytystycznych. Faktycznie, wyczułem cośwewnątrz jej brzucha,coś wypukłego w podłużnym kształcie. Brało początek podpiersiami i sięgało aż do włosów na łonie. Lena naprowadziłamój palec wskazującyna niewielki guzek i zapytała: Czujesz nos? Nos? Nie. Tak. Możliwe. Nie bój się tak. Niejestem wiedźmą. Ze sposobu, w jakipiszesz o dybukach, sądziłam, że jesteśprzyzwyczajony dotakich tajemnic. Nocw Brazylii21 Niemożna się przyzwyczaićdotajemnic. Naprawdępozostałeś małym chłopcem. Może właśniena tympolegatwoja siła. Strona 16 Dawid Heszelesjest wściekły namnie, nie na ciebie. Lubiłciebie. Zawsze chwalił twój talent. Ciągle szukałamokazji, żeby cię spotkać,alety uciekałeśprzed kobietami jak chasyd. Kiedyzaczęłam czytać twojeutwory tu, w Brazylii, nie mogłamuwierzyć, że ten pisarz tonaprawdę ty. Czasami sam wto nie wierzę. Pomacajjegoczoło. Nie będziesz miał wielu takich okazji. Podniosła moją dłoń i dotknęła nią sterczącego sutka. Cofnąłemgwałtowniepalec, żebynie pomyślała, iż staram się jąpodniecić. Mimo całej dziwaczności tej sytuacji powiedziałemsobie, że ani Dawid Heszeles, tencynik niech spoczywaw pokoju ani jegodusza, niemają żadnegozwiązku z tągrą. Lenacierpiała na nowotwór albo to wszystko było wynikiem długotrwałej autosugestii. Jeśli się czegośwystarczająco silnie pragnie, można wyćwiczyć muskutydo tegostopnia, żebędą wykonywać wszelkiegorodzaju sztuczkii rozdymać się lub kurczyć pod skórą. Ale dlaczego tak jejna tym zależało? No i co teraz powiesz? zapytała. Doprawdy nie wiem, co mam powiedzieć. Nie denerwujsię tak. Paltięl nie wróci. PodejrzewanT,że celowo zaczął się ze mną kłócić, żebym mogła zostać z tobą sam na sam. Dlaczego tak mówisz? Dlaczego? Bo jest na pół szalonyi dlatego, że obojejesteśmy w pułapce fizycznie, psychicznie, no, podkażdym względem. Miałam jużmężów, więc wiem. Bez względuna to, jakwielka byłaby miłość, przychodzi kryzys, który jestrównie niewyjaśnioną zagadką jak sama miłość lub śmierć. Dalej się kochacie, ale musicie sięrozstać lub też pojawia sięnowa osoba i sprawia, że wszystko zaczyna wyglądać inaczej. Strona 17 22Isaac Basheyis Singer Powiem ci, ale się nie przeraź w naszych fantazjach ty byłeś tą osobą. Och, niestetywyjeżdżam jutro zsamego rana. Mamswoje własne problemy. Dlaczegozamieszkaliście tak dalekoodwszystkich i wszystkiego? zapytałem zmieniając tongłosu na rzeczowy. Paltiel jest wybitnieinteligentny, posiada dużą wiedzę. W NowymJorkuz łatwością mógłby zostaćprofesorem. Twoje szansę też byłybytam większe. Tak, masz rację. Ale tutajmam dom. Otrzymuję alimenty od byłego męża. Nie wysyłałby mi ich do Nowego Jorku. Ten dom trudnobyłoby sprzedać. Poza tym nie jest całkowicie mój. Paltiel zrobił się zupełnie apatyczny. Siedzi ponocach i pisze te powieści, w których nie ma ani jednej interesującej postaci. Stara się zostać żydowskimJoyce'em czykimś w tym rodzaju. Słyszałam, że w Nowym Jorku teatr żydowskiznajduje się w stanie upadku. Niestety tak. Czasami chciałabym, aby tendybuk podszedł mi dogardła i ze mną skończył. Jestem zbyt zmęczona, by zaczynaćod nowa,zwłaszcza, że niema czego zaczynać. Dojrzałam dośmierci, lecz brakuje mi odwagi. Nie śmiejsię, ale wciąż marzę o miłości. Ja także. Słyszałem to nawet od ludzi chorych i starych,dosłownie dzień przed śmiercią. Jaki to mą sens? Leżę w łóżku obarczoną kłopotamii snuję marzenia o wielkiej miłościczymś wyjątkowym, copewnie nie istnieje. Bez względu na to czy mój dybuk mnieudusi, czy umrę na serce, jedno jestpewne: umrę z tym marzeniem. Tak, to prawda. A jak ty to rozumiesz? Chciałem powiedzieć, że nie rozumiem. Odparłem jednak: Zdaje się, że życiei śmierć nie mają wspólnej granicy. Życieto całkowita prawda, aśmierć tocałkowitekłamstwo. Czy masz na myśli, że żyjemy wiecznie? Noc w Brazylii23 Życie jest rydwanem Boga, a śmierć zaledwie cieniemJego bata. Kto to powiedział? Niewiem. Może ja sam. Tak cośplotę. Mówiłam ci dybuk siedzi także w tobie. Powiedzswojemu dybukowi,żeby mnie pocałował. Nie jestem znowutaką stara ani brzydka. Nie zamierzam niczegoz nią zaczynać, postanowiłem. Takobieta kłamie, jest ekshibicjonistką, w dodatku zupełnie szaloną. Strona 18 Jej mąż okazywał mi wrogość. Miałemjuż do czynienia z ludźmi tego pokroju. W jednej chwili cię wielbią, a zarazpotemrugają. Zawsze spodziewają się jakichśprzysług, które są równieniemożliwe i zwariowane, jakoni sami. Niemniej podejmując tostanowcze postanowienie, jednocześnie objąłemLenę. Zawszeintrygowali mnie ludzie wybierający w życiu niepowodzenie,zanurzeni w powikłaniach losu, ulegający jego ułudom. Pocałowałem Lenę, a onawpiła się w moje usta. Słyszałem,jakszepczę jej czułe słowa imówię, że nasze spotkanie jestzrządzeniem losu. Zmagaliśmy się ze sobą wrozkołysanymhamaku. Lena próbowałanasokryćmoskitierą, oboje staraliśmysięniezdarnienią owinąć. Nagle hamak zerwał się z drzewai spadliśmy na podmokły grunt pełenpokrzyw, zgnitych korzeni i szlamu. Próbowałem wstać, ale byłem zaplątany w sieci. Nagle Lena wydała z siebie przeraźliwywrzask. Opadły nasmoskity,gęste jak chmara szarańczy. Już kiedyś byłem gryzionyprzez moskity, ale nigdy przez tak wiele i z takązajadłością. Jakoś zdołałem się wyplątać z hamaka i pomogłem wstać Lenie. Próbowaliśmy dobiec do drzwi,ale zatrzymywały nas ciernie,gałęzie,parzące chwasty. Leną wciąż wrzeszczała. Dopiero terazzdałem sobie sprawę, że jest naga iże zgubiła jeden pantofel. Próbowałem ją nieść,ale stawiała opór. Kiedy w końcudotarliśmydo domu izapaliliśmy światło,zobaczyłem, że jesteśmy oboje pokąsam i w dodatku pokryciżywymi moskitami. Przyczepiły się do nas jak pijawki. Zaczęliśmy się wzajemnie okładać, żeby zabić żarłoczne owady,. Strona 19 24Isaac Bashevis Singer którychkrew jeszcze przed chwilą płynęła w nas samych. Skakaliśmy obijającsię o siebie niczym wszalonym tańcu. Mojakoszula była przesączona krwią. Lena zerwała ją i zaciągnęłamnie do łazienki z długą wanną, nad którą wisiał miedzianyzbiornik z prysznicem. Odkręciła kureki stanęliśmy pod strumieniem wody podtrzymując się wzajemnie dla zachowaniarównowagi. Potem wyjęła z apteczki butelkęz jakimś płynemi zaczęta go wcierać w nasze ciała. Zobaczyłem wlustrze, żeskórę na twarzy mam na pół ztuszczoną. Lena nie przestającjęczeć zaprowadziłamniez powrotem do pokoju, wyciągnęłaz komody prześcieradło, rozścieliła je na szerokiej kanapiei owinęła mnie jak trupa w całun. Potem zrobiwszy to samoz sobą wykrzyknęła: Bóg nas miłuje. Zesłał karę, zanimpopełniliśmy grzech. Rzuciłasię namnie lamentując i w jednej chwili mojatwarzzrobiła się mokra i słona. Zgasiła światło,ale zapaliłosięnatychmiast wrócił Paltiel. Następnego ranka Gerstendreszer zabrał mnieautobusemdo Santos. Lena musiała zostać w łóżku. Nie zamieniliśmy podrodze ani słowa. Unikaliśmy wzajemnie wzroku. Byłem takwyczerpany,że przez większą część jazdy drzemałem, głowaopadałamibez przerwy. Jakieś dziwne odrętwienie sprawiło,że nie odczuwałem wstydu. Zanim wszedłem na statek,Paltiel wręczył mi dwie wielkie koperty pełne maszynopisówi powiedział: Oboje zyskaliśmy wiele z pańskiej wizyty: jazdobyłem prawdziwego czytelnika, a Lena prawdziwego dybuka. Miałemnadzieję,że będzie to koniec mojegodziwnegospotkania, ale kiedy wróciłem do Nowego Jorku z podróżydo AmerykiPołudniowej, zastałem trzy dalsze maszynopisyi dwa czterdziestostronicowe listyod Leny jeden w jidysz,drugi po polsku. Lena wyznała, żejej miłośćdo mniezaczęłasię jeszcze w Warszawie i żedoświadczyławibracji orazotrzymała telepatyczne informacje o moim przybyciu doBra Noc wBrazylii25 zylii długo przedtem, zanim Paltiel dowiedział się omojejpodróży. Próbowałemprzeczytaćto, cotych dwoje napisało,alerękopisy i listyprzybywały tak szybko jeden za drugim,że zdałem sobie sprawę,iżnie pozostałobymi czasu na nicinnego. Przeglądając listy od Leny dowiedziałem się, że wdowa, mecenasująca Paltielowi,zmarła zostawiając mu dośćdużą sumę pieniędzy, którąprzeznaczył nawydanie wszystkich swoich dziel własnym sumptem. Wkrótce w niewiarygodnie krótkich odstępach czasu zaczęły nadchodzić książki. Nie byłem już w stanie zdobyć się na otwieranie tychprzesyłek, ale tonie zniechęciło nadawców. Wysyłaliksiążkii listy jeszcze przez długi czas. Kilka lat późniejdowiedziałem się, żeLena zmarła na raka,a Paltielzostałumieszczony w szpitalu dlaumysłowo chorych. Musiałem pozbyć się stosu ichtwórczości. Zatrzymałem tylkojedną pokaźną książkę Paltielapisaną okropnym stylem,szaloną, niedającą się czytać, orazkilka listów od Lenyprzerażających dowodów tego, co samotność może zrobić z ludźmii co sami potrafią zesobą zrobić. Strona 20 Jachne i Szmelke.

 

To tylko tagi:
pdf online
free download
pdf do pobrania
ebook za darmo
pobierz za darmo

 

DOSTĘP 24/H

POBIERAJ EBOOKI O DOWOLNEJ PORZE
 

ZA DARMO

BEZ PŁATNOŚCI/ANKIET
 

UPLOAD

Dodaj własny dokument i pozwól pobierać go innym